Kolenspoor - Genk

Van een monofunctioneel naar een multiproductief kolenspoor in Genk

Het kolenspoor was ooit de verbindende figuur van een regionale mijnontginning. Vandaag ligt het er eerder verwaarloosd bij, maar dat dit gebied onderbenut potentieel heeft, daar zijn velen het over eens. ‘Het Multiproductieve Kolenspoor‘ is een onderzoek naar de manier waarop dat spoor opnieuw een verbindende figuur kan zijn voor de inwoners, ondernemers, onderzoekers en makers in en om Genk.

Deze studie vertrekt van de zoektocht om de regio Limburg economisch te revitaliseren na de sluiting van de mijnen (1987) en voor Genk in het bijzonder ook na de sluiting van de Ford fabriek (2014). Het kolenspoor is een historische infrastructuur die mee aan de basis lag van economische groei, maar nu geen duidelijke rol meer speelt hoewel ze ruimtelijk nog sterk aanwezig is. Aan de hand van ontwerpend onderzoek en heel wat participatieve dialogen zette ‘Het Multiproductief Kolenspoor’ een aantal transitieprocessen op gang die uitmondden in een aantal concrete ruimtelijk projecten voor het spoor en haar omgeving.

Lokaal én regionaal

We definieerden eerst drie trajecten rond het Kolenspoor als fysieke drager: de groene productieve gordel, de productielus en de kringloopmachine. Voor die trajecten formuleerden we principes voor diverse gebruiksvormen gebaseerd op de mogelijkheden die zich aanbieden op gebied van de ruimte en van de betrokken spelers en hun initiatieven. We gingen na wat de concrete mogelijkheden van een bepaalde piste waren: welke plekken en coalities ze opleveren. We onderzochten bijvoorbeeld of er plaats was voor een ‘eetbaar bos’ aan de volkstuinen om meer diversiteit in groene productie te genereren.

traject 1: landschapsbelevingspark, traject 2: productielus, traject 3: kringloopmachine

Werkstations als multiproductieve haltes op een traject in transformatie

De werkstations zijn bedacht als multiproductieve, transformatieve en collectieve haltes op het spoortraject. Als concrete projecten op of langs het spoor creëren ze plekken die in direct contact staan met hun omgeving. Ze fungeren dus als het ware als schakel tussen het micro – meso en macro niveau. Ze leggen de kiemen voor nieuwe vormen van samenwerking op plekken waar veel (verkeers)stromen samenkomen en zijn dus voorposten van een multiproductief toekomstbeeld.

Stap 1: het materialenstation als transferium met een recyclageverzamelpunt

Stap 2: het materialenstation met extra activiteiten zoals de materiaalbibliotheek, hermaakstation en de openbare werkplaatsen

De ruimte rond het kolenspoor is onder- of onduidelijk gebruikt, een ‘terrain vague’. Er is letterlijk plaats, het is één eigendom en het valt buiten de standaard ruimte van de stad. Hierdoor is er plaats voor experiment. Het kolenspoor kan een rol opnemen als laboratorium maar ook als toonruimte voor nieuwe multiproductieve en circulaire projecten. Het kolenspoor wordt daarom een testtrack. Heel wat toekomstkansen worden tastbaar als we het spoor als regelluwe zone beschouwen waar ambitieuze innovaties rond mobiliteit, materialen en energie getest kunnen worden en dit zonder dat we het reguliere netwerk van straten en plekken hoeven te hinderen.

Ruimte voor het testen van deelprojecten in de praktijk

La Biomista, de moestuinen rond BuSo De Wissel en een mogelijke ontwikkeling van PLOT als onderdeel van het Kolenspoor als vernieuwende organisatie van restmateriaal en afvalstromen

De vernieuwde KRC arena en voetbalinfrastructuur vormen samen met het THOR-park de trekkers van een energie- en warmtetransitie die ook de wijk Nieuw Texas meeneemt

De realisatie gebeurt in kleine stappen met concrete actoren

Duurzame ruimtelijke projecten hebben tijd nodig om te groeien. Daarom kiezen we om met de concrete kleine en middelgrote actoren precieze stappen te bespreken over een tijdslijn van ongeveer tien jaar: wie onderneemt wat, wanneer om welke aspecten van het gedeelde ruimtelijk project te ontwikkelen? Het vormgeven van zo een stappenplan moet de rollen, beschikbare materialen, kennis, werking, infrastructuren en verantwoordelijkheden zichtbaar maken. Zo spelen we toch kort op de bal én bouwen flexibiliteit in.

Uit het onderzoek ‘Het Multiproductief Kolenspoor’ komen hele concrete projecten voort. Zo ontwikkelde de stad samen met het ontwerpteam het Spoorpark Genk als een eerste uitgewerkt projectvoorstel. Door de aankoop van de spoorterreinen tussen La Biomista en Thorpark kan de stad er een buurtpark inrichten waar plaats is voor betere verbindingen met de omliggende buurt, een fietsverbinding tussen beide voormalige mijnsites en waar een parkbureau actief coalities sluit tussen allerlei spelers die innovatief willen meewerken aan het co-creatieve park.

Locatie
Genk
Status
Studie
Opdrachtgever
Stad Genk - Agentschap voor Binnenlands Bestuur, Team Stedenbeleid
Samen met
Plusoffice Architects
Steven Delva MLA
Rens Wijnakker MSc
Barend Mense MSc