Landschapspark - Oostpolder
In het uiterste puntje van het vasteland, aan de rand van de Eemshaven, transformeert de Oostpolder van een grootschalig functioneel agrarisch gebied naar een robuust en dynamisch 180 hectare groot landschapspark. Een gebied waar natuurontwikkeling, waterberging en recreatie samenkomen en waar het karakter van het Groningse polderlandschap voelbaar blijft.
DELVA ontwerpt samen met de provincie, gemeente, waterschap, Natuurmonumenten en de lokale bewoners, een toekomstbestendig landschap dat meegroeit met natuurlijke processen en ruimte biedt aan mens én natuur.
Bodem en watersturend als basis voor een gelaagd landschapspark
De Oostpolder is gevormd door water. Ontstaan onder invloed van de dynamiek van de Waddenzee is een landschap van kwelders en maren ontstaan. Door de menselijke bedijking kreeg het gebied zijn huidige vorm: een aanwaspolder die lange tijd in het teken stond van landbouw, en waar recent een dubbelfunctie als energielandschap aan is toegevoegd. Het gebied staat nu op de vooravond van een nieuwe transformatie. De Eemshaven transformeert naar gebied waar duurzame energie aan land komt. Dit biedt de gelegenheid om de haven te omarmen met de realisatie van een 180 hectare groot ecologisch landschapspark. Een park dat ruimte biedt aan ecologie en recreatie en tegelijkertijd antwoord geeft op actuele vraagstukken zoals klimaatverandering.
Het historische, dynamische landschap vormt een belangrijke inspiratiebron voor het ontwerp, gecombineerd met de latere ingenieurskunst van het inpolderen. Zo ontstaat een uitgekiend landschapssysteem waarin water, ecologie en recreatie samen vorm krijgen en een robuuste basis vormen. De natuurlijke dynamiek wordt teruggebracht: water wordt niet afgevoerd, maar vastgehouden en vertraagd. Hierdoor ontstaat een veerkrachtig inundatielandschap dat beter bestand is tegen klimaatverandering, ecologische waarde toevoegt en de seizoenen beleefbaar maakt. Door slim om te gaan met grondverzet en het watersysteem ontstaan hoogteverschillen en natte en droge zones, elk met een eigen natuurlijke vegetatie. Dit resulteert in een rijk palet aan biotopen. We beginnen niet opnieuw, maar nemen de bestaande landschapsstructuren als uitgangspunt en versterken deze, zodat de voormalige polderstructuren leesbaar blijven in het nieuwe landschap.
“We vieren de dijk. Van rand naar actief lint in het hart van het landschapspark”
Steven Delva
De Slaperdijk als ruggengraat
De slaperdijk transformeert van een element dat verschillende polders scheidt naar de ruggengraat die het landschapspark verbindt met de omgeving. De dijk wordt de drager van het landschapspark én de hoofdroute door het gebied. De karakteristieke padenstructuur, die deels door de dijk snijdt, blijft behouden en wordt versterkt. Over de dijk beweeg je langs steeds wisselende perspectieven. Je verplaatst je continu van de voet van de dijk naar de kruin, waardoor verschillende landschappen op verschillende manieren beleefbaar worden: de lange lijnen van het voormalige polderlandschap vanaf de kruin en de waterrijke ecologie en de dynamiek van het water vanaf de lagere delen.
De slaperdijk verbindt bovendien de dorpskern van Oudeschip met het nieuwe landschapspark waardoor deze samengebracht worden en de dijk van barrière naar verbinding transformeert. Op regionale schaal maakt de dijk onderdeel uit van het netwerk van knooppuntroutes door het Groningse landschap en verbindt hij dorpen en steden in de omgeving.
Een park dat zich spontaan ontwikkelt
In plaats van een vast eindbeeld is gekozen voor een landschap in ontwikkeling. Bomen, struwelen, kruidenrijke graslanden en natte zones groeien geleidelijk naar elkaar toe. Door aan te sluiten bij potentiële natuurlijke vegetaties ontstaat een gevarieerd en gebiedseigen landschap, met ruimte voor vogels, insecten en andere soorten om zich duurzaam te vestigen. Tijd fungeert hierbij als ontwerpinstrument: elke fase kent zijn eigen kwaliteit.
De dobben samen met landschapsinterventies vertellen het unieke verhaal van de Oostpolder
Het robuuste landschapspark wordt een plek voor ontspanning en beleving, voor bewoners van omliggende dorpen en voor recreanten van verder weg. Een netwerk van paden en routes slingert door het gebied en maakt het landschap toegankelijk, zonder de natuur te verstoren. Bezoekers zijn te gast in het landschap; de paden worden uitgevoerd in halfverharding en voeren langs open velden, bosranden en overgangen tussen nat en droog.
Verspreid door het gebied worden elementen toegevoegd die het unieke landschap beleefbaar maken en de ontstaansgeschiedenis zichtbaar maken. Zo worden de typisch Groningse dobben opnieuw geïntroduceerd en krijgen een nieuwe betekenis: van ronde grondlichamen waar vee kon schuilen bij hoogwater, naar plekken waar het dynamische landschap beleefbaar wordt en zijn geschiedenis worden verteld.Daarnaast wordt een familie van landschapselementen geïntroduceerd. Soms een eenvoudige bank, elders een follie waar vee kan schuilen en bezoekers kunnen overnachten, een grote brug over een mare of een reeks vlonderpaden die bezoekers over het water leiden.
Coachen van het landschap
Het ontwerp is gericht op een landschap dat grotendeels zichzelf in stand houdt en waar nodig bij gestuurd wordt (het coachen van het landschap). Natuurlijke processen krijgen voorrang en waar mogelijk wordt het beheer ondersteund door extensieve begrazing. Zo ontstaat een landschap dat niet alleen rijk en divers is, maar ook duurzaam en beheersbaar op de lange termijn.
“We brengen een veelheid ambities op een vanzelfsprekende manier samen
David van den Hoogenband
tot één slim identiteitsvol landschapssysteem.”
De Oostpolder, een vernieuwende parktypologie
De Oostpolder laat zien hoe landschapsontwikkeling kan bijdragen aan ecologie, klimaatadaptatie en ruimtelijke kwaliteit. Door te werken vanuit de ondergrond en natuurlijke systemen ontstaat een landschap dat meegroeit met zijn omgeving en een nieuwe betekenis geeft aan de rand van de Eemshaven.
- Locatie
- Oostpolder, Groningen
- Status
- Landschapsvisie & Voorlopig ontwerp
- Opdrachtgever
- Provincie Groningen
- Samen met
- Buiting Advies
- Fotografie
- DELVA